Yapay zekâ eski Arapça el yazmalarını okuyacak
Rusya Bilimler Akademisi Doğu Araştırmaları Enstitüsü'ndeki araştırmacılar, yüzlerce yıllık Arapça el yazmalarının okunması ve çevrilmesi için yapay zekâ destekli yeni bir sistem geliştirdi. Programın, tarihî belgelerin dijital ortama aktarılması ve incelenmesi sürecini hızlandırması hedefleniyor.
Geliştirilen sistem, eski el yazmalarını önce dijital olarak işliyor, ardından metinleri tanımaya ve çeviri aşamasına hazırlamaya yardımcı oluyor. Araştırmacılar, yapay zekânın özellikle zaman alan teknik işlemlerde çalışma süresini yüzde 90'a kadar azaltabileceğini belirtiyor.
Yüz binlerce tarihî belge için kullanılacak
Rusya'nın önemli Doğu yazmaları koleksiyonlarına sahip olduğu belirtilirken, sadece St. Petersburg'daki Doğu El Yazmaları Enstitüsü'nde yaklaşık 200 bin belge bulunduğu ifade ediliyor.
Moskova, Kazan ve farklı şehirlerdeki üniversite, müze ve araştırma merkezlerinde de çok sayıda tarihî eser yer alıyor. Ancak bu belgeleri inceleyebilecek uzman sayısının sınırlı olması, dijital çözümlere olan ihtiyacı artırıyor.
Yapay zekâ önce görüntüyü temizliyor
Sistemin ilk aşamasında eski belgelerin görüntü kalitesi artırılıyor. Yıpranmış sayfalar, lekeler ve metni okumayı zorlaştıran görsel bozulmalar yapay zekâ destekli araçlarla azaltılıyor.
Daha sonra metin tanıma sistemi devreye giriyor. Arapça el yazmalarının okunması ise Latin alfabesiyle yazılmış metinlere göre daha zor kabul ediliyor. Harflerin kelime içindeki konumuna göre değişmesi, farklı yazı stilleri ve kişisel el yazıları yapay zekânın çözmesi gereken sorunlar arasında yer alıyor.
Noktasız yazıları anlamaya çalışıyor
Bazı eski Arapça belgelerde harf ayrımını sağlayan noktaların bulunmaması, kelimelerin farklı şekillerde okunmasına neden olabiliyor.
Geliştirilen sistem, yalnızca harfleri tanımakla kalmıyor; cümlenin anlamını ve metnin genel bağlamını da değerlendirerek en uygun okuma biçimini belirlemeye çalışıyor.
Ancak yapay zekânın oluşturduğu metinler doğrudan son hâliyle kullanılmıyor. Uzman araştırmacılar, dijital çıktıları orijinal belgelerle karşılaştırarak gerekli kontrolleri yapıyor.
Klasik Arapça metinlere özel çeviri sistemi
Araştırmacılar, yalnızca yazı tanıma değil, klasik Arapça eserlerin çevrilmesine yönelik ayrı bir yapay zekâ sistemi üzerinde de çalışıyor.
Bu sistem, kelimeleri sadece sözlük anlamlarıyla çevirmek yerine metnin tarihî ve kültürel bağlamını dikkate almaya çalışıyor. Böylece özellikle dinî, edebî ve tarihî eserlerde daha doğru anlamlandırmalar yapılması amaçlanıyor.
Yapay zekâ uzmanların yerini almayacak
Araştırmacılar, geliştirilen teknolojinin tarihçi, dil bilimci ve çevirmenlerin yerine geçmesini amaçlamadıklarını belirtiyor.
Yapay zekânın asıl görevi; belgeleri dijitalleştirmek, ilk okumaları yapmak ve uzmanların çalışmalarını hızlandırmak olacak. Son değerlendirme ve bilimsel yorum ise yine araştırmacılar tarafından yapılacak.
Uzmanlara göre bu tür sistemler, önümüzdeki dönemde tarih, arkeoloji, filoloji ve doğu bilimleri gibi alanlarda araştırma süreçlerinin önemli araçlarından biri haline gelebilir.