Ücret türleri nelerdir?

Ücret; bir iş karşılığında işçiye ödenen parasal tutardır. Buna literatürde temel ücret denir. Ücret şeklinin belirlenmesinde sadece temel ücret uygulaması şart olmayıp, ayrıca sabit bir ücrete ilaveten prim gibi karma olarak da belirlenebilir.

Zamana Göre Ücret

Genelde ücretin çalışma süresinin uzunluğuna göre ödendiği saatlik, günlük, haftalık ve aylık ücret gibi ödemeler söz konusudur. Aylık ücretin saatlik ve günlük ücretten farkı; ayın kaç gün çektiğine bakmaksızın 30 gün üzerinden ödenmesidir. Saatlik ve günlük ücrette 31 gün süren ayda 1 gün daha fazla çalışıldığından 1 günlük ya da 7,5 saatlik ekstra ücret geçer işçinin eline. Ülkemizdeki çoğu işletmelerde zamana göre ücret sistemi uygulanmaktadır.

Parça Başına (Akort) Ücret

Verime göre ücrette, işçinin çalışması sonucunda ürettiği mal veya yaptığı iş esas alınır. İşçi tarafından üretilen mal veya çıkarılan işin miktarına göre ödeme yapılan ücret sistemine parça başına ücret sistemi denir. Bir presçinin bastığı kapak sayısına, bir maden işçisinin çıkardığı maddenin ağırlığına veya bir işçinin boyadığı bezin uzunluğuna göre ücretin hesaplanıyorsa bu ücret söz konusudur. Gerçekten işçinin beceriklilik, çalışkanlık ve hızının kendisine daha çok para kazandırdığı bu sistem, işverene de yapılan işin tam karşılığını ödemek ve maliyetleri önceden hesaplamak gibi yararlar sağlar. Akort ücretin bir sakıncası olarak işçiye yeterince iş verilmezse daha az ücret alması gibi bir sonucu doğuracağıdır. İş Kanunu bu sakıncayı giderecek bir hüküm getirerek, işverenin işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş vermemesini, bundan az iş verilmesi halinde aradaki ücret farkının zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücretin karşılanmasını, aksi halde sözleşmenin işçi tarafından haklı olarak feshedilebileceğini kabul etmiştir ( İş K. 24/II-f ).

Götürü Ücret

Diğer verime göre ücret türü de görürü ücrettir. Burada ücret işin sonucuna göre belirlenir. Götürü ücret, genelde birim hesabının zor olduğu veya seri olarak yapılması mümkün olmayan yahut birbirine benzemeyen ve genellikle süreklilik göstermeyip bir süre sonra biten işlerde kararlaştırılır.

Yüzde Usulüne Göre Ücret ve Bahşişler

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenerek müşterilerden alınan paraların işveren tarafından işyerinde çalışan tüm işçilere belirli oranlarda ödenmesi şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denir. Bu tür ücret tipinde bahşiş karşılığı çalışan işçinin aldığı bahşişlerin aylık toplamı asgari ücretin altında olduğu takdirde farkın işverence ödenmesi gerekir.

Ücret Ekleri

Ücret ekleri, işçiye temel ücretinin dışında ayrıca yapılan diğer ödemeleri ifade eder.

İkramiye, asıl ücrete ek olarak bazı vesilelerle (yılbaşı, bayram, evlenme, doğum, iş yılının sona ermesi gibi) verilen özel bir ücrettir. İkramiye, toplu iş sözleşmesi ya da bireysel iş sözleşmesinde açık veya örtülü olarak kararlaştırılırsa, ücretin bir bölümünü oluşturur ve işçiye talep hakkı sağlar. İşverenin tek taraflı sağlamış olduğu ikramiye bazı hallerde çalışma koşulu haline gelip işçiye bunu talep etme olanağı verebilir.

Prim, işçinin bireysel olarak veya bir grup içinde üstün çaba göstererek başarılı bir şekilde yapmış olduğu işi ödüllendirmek için kendisine ödenen ek bir ücrettir. Primler işçiyi daha iyi ve verimli çalışmaya özendirmeye yöneliktir. Genelde mağazalarda satış elemanlarına prim verilmesinin sebebi bu nedenledir. Primler, işverence tek taraflı ödenebileceği gibi toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi ile de kararlaştırılmış olabilir. İkramiye özellikle işverenin işçilerine genel olarak memnuniyetini göstermek veya özel önemi olan bazı vesilelerle verilen bir ücret eki olduğu halde, prim daha çok görülen işin niteliği ve niceliğini arttırmak için ödenen bir ücret ekidir. Yargıtay bir kararında sözleşmede yılsonunda ödeneceği kararlaştırılmış olan başarı priminin, sözleşmenin haklı bir neden olmaksızın yılsonundan önce feshedilmiş olması karşısında, orantılı olarak hesaplanmak suretiyle ödenmesine hükmetmiştir.

Komisyon Ücreti; İşçiye yaptığı işin değeri ölçüsünde, genellikle belirli bir yüzdeye göre, ödenen paradır. Mesela, satış işini üstlenen bir işçinin sattığı malların toplam değeri üzerinden belirli bir yüzdeye göre aldığı ücret, komisyon ücretidir.

Kardan Pay Alma; genellikle işletmenin üretim, yönetim ve satış kısımlarında önemli görevleri bazı personele, bazen de bütün işçilere, ücretle birlikte karın belirli bir oranında ücret dağıtan işyerleri vardır.

Kirazlı konusunda neden alttan alınıyor?

Kazdağları-Kirazlı çevre katliamı konusunu “Neden Bu Kadar Vicdansızlar?” başlıklı yazımda ele almıştım. Konunun bu sefer bir başka ve önemli yönünü ele almaya çalışacağım: devletin...

Montessori yöntemiyle eğitim-2

Montesorrı yöntemine geçen hafta bir giriş yapmıştık. Bu hafta Montesorrı yöntemine göre bir sınıf nasıl düzenlenir?, Sınıf içi uygulamalar nelerdir? Bunlardan bahsedeceğiz. Çocuk okulda olduğu...

Neden bu kadar vicdansızlar?

Son zamanlarda her gün devlet eliyle yürütülen yeni bir doğa katliamı haberini duyuyoruz. * Dünyanın sayılı güzelliklerinden Burdur’un Salda Gölü'ne 'millet bahçesi tesisleri' yapma kararı, *...

Ahlak toplumun temelidir

Çocuk eğitimi, ailede başlar, okul ve çevresiyle birlikte hayat boyu devam eder. Çocuğa ahlaki davranışların kazandırılması eğitimin önemli bir parçasıdır. Ahlak, bizim dini değerlerimizin...

Sol ve sokak

Türkiye'de 1950 li yıllarda çok ciddi bir sol örgütlenme vardı. 1960 lı yıllarda sol örgütlenme sokağa indi. DİSK bugün dahi yapamadığı kadar büyük katılımlarla...