Ücret türleri nelerdir?

Ücret; bir iş karşılığında işçiye ödenen parasal tutardır. Buna literatürde temel ücret denir. Ücret şeklinin belirlenmesinde sadece temel ücret uygulaması şart olmayıp, ayrıca sabit bir ücrete ilaveten prim gibi karma olarak da belirlenebilir.

Zamana Göre Ücret

Genelde ücretin çalışma süresinin uzunluğuna göre ödendiği saatlik, günlük, haftalık ve aylık ücret gibi ödemeler söz konusudur. Aylık ücretin saatlik ve günlük ücretten farkı; ayın kaç gün çektiğine bakmaksızın 30 gün üzerinden ödenmesidir. Saatlik ve günlük ücrette 31 gün süren ayda 1 gün daha fazla çalışıldığından 1 günlük ya da 7,5 saatlik ekstra ücret geçer işçinin eline. Ülkemizdeki çoğu işletmelerde zamana göre ücret sistemi uygulanmaktadır.

Parça Başına (Akort) Ücret

Verime göre ücrette, işçinin çalışması sonucunda ürettiği mal veya yaptığı iş esas alınır. İşçi tarafından üretilen mal veya çıkarılan işin miktarına göre ödeme yapılan ücret sistemine parça başına ücret sistemi denir. Bir presçinin bastığı kapak sayısına, bir maden işçisinin çıkardığı maddenin ağırlığına veya bir işçinin boyadığı bezin uzunluğuna göre ücretin hesaplanıyorsa bu ücret söz konusudur. Gerçekten işçinin beceriklilik, çalışkanlık ve hızının kendisine daha çok para kazandırdığı bu sistem, işverene de yapılan işin tam karşılığını ödemek ve maliyetleri önceden hesaplamak gibi yararlar sağlar. Akort ücretin bir sakıncası olarak işçiye yeterince iş verilmezse daha az ücret alması gibi bir sonucu doğuracağıdır. İş Kanunu bu sakıncayı giderecek bir hüküm getirerek, işverenin işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş vermemesini, bundan az iş verilmesi halinde aradaki ücret farkının zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücretin karşılanmasını, aksi halde sözleşmenin işçi tarafından haklı olarak feshedilebileceğini kabul etmiştir ( İş K. 24/II-f ).

Götürü Ücret

Diğer verime göre ücret türü de görürü ücrettir. Burada ücret işin sonucuna göre belirlenir. Götürü ücret, genelde birim hesabının zor olduğu veya seri olarak yapılması mümkün olmayan yahut birbirine benzemeyen ve genellikle süreklilik göstermeyip bir süre sonra biten işlerde kararlaştırılır.

Yüzde Usulüne Göre Ücret ve Bahşişler

Otel, lokanta, eğlence yerleri gibi işyerlerinde hesap pusulalarına belirli bir yüzde olarak eklenerek müşterilerden alınan paraların işveren tarafından işyerinde çalışan tüm işçilere belirli oranlarda ödenmesi şeklinde uygulanan ücret sistemine “yüzde usulü ücret” denir. Bu tür ücret tipinde bahşiş karşılığı çalışan işçinin aldığı bahşişlerin aylık toplamı asgari ücretin altında olduğu takdirde farkın işverence ödenmesi gerekir.

Ücret Ekleri

Ücret ekleri, işçiye temel ücretinin dışında ayrıca yapılan diğer ödemeleri ifade eder.

İkramiye, asıl ücrete ek olarak bazı vesilelerle (yılbaşı, bayram, evlenme, doğum, iş yılının sona ermesi gibi) verilen özel bir ücrettir. İkramiye, toplu iş sözleşmesi ya da bireysel iş sözleşmesinde açık veya örtülü olarak kararlaştırılırsa, ücretin bir bölümünü oluşturur ve işçiye talep hakkı sağlar. İşverenin tek taraflı sağlamış olduğu ikramiye bazı hallerde çalışma koşulu haline gelip işçiye bunu talep etme olanağı verebilir.

Prim, işçinin bireysel olarak veya bir grup içinde üstün çaba göstererek başarılı bir şekilde yapmış olduğu işi ödüllendirmek için kendisine ödenen ek bir ücrettir. Primler işçiyi daha iyi ve verimli çalışmaya özendirmeye yöneliktir. Genelde mağazalarda satış elemanlarına prim verilmesinin sebebi bu nedenledir. Primler, işverence tek taraflı ödenebileceği gibi toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmesi ile de kararlaştırılmış olabilir. İkramiye özellikle işverenin işçilerine genel olarak memnuniyetini göstermek veya özel önemi olan bazı vesilelerle verilen bir ücret eki olduğu halde, prim daha çok görülen işin niteliği ve niceliğini arttırmak için ödenen bir ücret ekidir. Yargıtay bir kararında sözleşmede yılsonunda ödeneceği kararlaştırılmış olan başarı priminin, sözleşmenin haklı bir neden olmaksızın yılsonundan önce feshedilmiş olması karşısında, orantılı olarak hesaplanmak suretiyle ödenmesine hükmetmiştir.

Komisyon Ücreti; İşçiye yaptığı işin değeri ölçüsünde, genellikle belirli bir yüzdeye göre, ödenen paradır. Mesela, satış işini üstlenen bir işçinin sattığı malların toplam değeri üzerinden belirli bir yüzdeye göre aldığı ücret, komisyon ücretidir.

Kardan Pay Alma; genellikle işletmenin üretim, yönetim ve satış kısımlarında önemli görevleri bazı personele, bazen de bütün işçilere, ücretle birlikte karın belirli bir oranında ücret dağıtan işyerleri vardır.

Erdoğan’ın İstanbul ve Ankara’yı kaybettiren hatası

Bir itirafla başlamak gerek. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığını kazandığı onca kez tespit edilen ve sonunda mazbatasına kavuşarak belediyeye adım atan Ekrem İmamoğlu'nun seçileceğini pek...

Binali’nin yediği fırça

31 Mart yerel seçimlerinin 17. günü Millet İttifakı'nın adayı CHP’li İmamoğlu mazbatasını aldı… 29 Mart’ta söylemiştim, Adam inatçı, Adam genç, Adam “hak, hukuk, adalet” diyor. Adam “oy namus” diyor. Öyle...

İnsan neden hayvana işkence yapar

İnsanın şiddete olan eğilimi, küçük yaşlarda oluşmaya başlar. Eğer birey kendisini geliştiremez, duygularını kontrol altına alamazsa yeryüzündeki en korkunç varlığa dönüşebilir. Bir insan öldürmenin...

Erdoğan’ın İmamoğlu ile alıp veremediği

Yıl 1908… II. Abdülhamit istibdadı yıkıldı. II. Meşrutiyet ilan edildi… Türkiye 1908- 1918 arasında 10 yıl meşrutiyetle yönetildi. Atatürk 1923’te halk yönetimi olan cumhuriyeti kurdu. Cumhuriyet’in 79’uncu yılı 2002’de parlamentodaki üstünlüğü...

‘Konuşan kafasına tokmağı yer’ süreci

Gece saat 3 sularında, kapıya dayanıyor polisler. Çaldıkları kapı, ülkenin yetiştirdiği önemli iktisatçılardan birinin kapısı. Gözaltına alıyorlar, neymiş bir video paylaşmış falan fistan... Mustafa Sönmez'den...