25.06.2021, 11:48

İstiklal Marşı’ndaki sözcüklerin kökeni -1

Mehmet Akif’in, “Allah bir daha bu millete İstiklal Marşı yazdırmasın,” dediği aktarılıyor. Bunun anlamı, ulusumuz bir daha bağımsızlığını yitirme tehlikesiyle karşı karşıya kalmasın, demektir. Bu yönüyle elbette ki güzel bir dilek ve son derece etkileyici bir dua…

Ancak ulusumuz İstiklal Marşı’ndan yaklaşık 70 yıl sonra yeni ulusal marşlar yazdı. SSCB’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Türk devletleri için yazılan marşları kastediyorum.

İyi ki Allah ulusumuza bir daha marşlar yazdırdı. Şu anda 7 Türk ulusal marşı var. Bağımsız Türk devletlerinin / Türk Keneşi’ne üye ülkelerin ulusal marşları da bizim marşımızdır. Henüz Türk Keneşi’ne üye olmayan Türkmenistan’ı da katarak söylüyorum; Türk halklarının ulusal marşları yalnızca kendilerinin değil bütün Türk halklarının ortak marşlarıdır. Bu nedenle bizim ulusal marşımız yalnızca İstiklal Marşı değildir. İnanıyorum ki, ulusumuz daha nice marşlar yazacaktır. Ayrıca henüz Türk Keneşi’nin de marşı yazılmadı. Yazılmalı…

Bu yazımızdan başlayarak İstiklal Marşı’nı sözcük düzeyinde irdeleyeceğiz. Bunu, sözcüklerin hem kökenini hem de anlambilimsel açıdan içeriğini ele alarak yapacağız. Bakalım, İstiklal Marşı ne kadar bizim marşımız, ne kadar Türkçe, ne kadar anlamlı?

Marş, “Kahraman Ordumuza” sunumuyla başlıyor. Marşın başında bu sesleniş var. Ulusal kurtuluş savaşımızın verildiği günlerde ordumuzun inanç ve gücünü artırmak için yazılan bu marşın yaklaşık 723 koşma /şiir arasından seçilmiş olması elbette ki anlamlı. Demek ki 723 koşmayı / şiiri geride bırakacak denli etkileyici bir içerik taşıdığına inanılmış. Mecliste kezlerce okunarak coşkuyla ulusal marş olarak olurlanmış. O sırada tarih 12 Mart 1921’i gösteriyordu…

Marşın kime sunulduğunu belirten Kahraman Ordumuza yazısındaki “Kahraman” sözcüğünün Farsça kökenli olduğunu belirterek başlayalım incelememize… Evet, kahraman sözcüğü Farsça… Türkçesi, alp, yiğit ve batur / bağatur sözcükleridir. Batur / bağatur sözcüğü, Türkçe bir sözcük iken Farsçaya geçerek bahadır biçimine dönüşmüş. Başka bir deyişle bahadır sözcüğü de öz Türkçe bir sözcük. Görüldüğü üzere kahraman sözcüğünün karşılığı olarak üç güzel öz Türkçe sözcüğümüz var. Kimileri bahadır sözcüğünün özgün hali olan batur / bağatur sözcüğünün Moğolca olduğunu ileri sürüyor ve Moğolcayı sanki Türkçe ile ilgisiz bambaşka bir dilmiş gibi göstermeye çalışıyor. Oysa Moğolca ve Türkçe bir köke dayanır. İki dil bir zamanlar tek bir dil iken ayrışıp bağımsız diller haline gelmişlerdir. Günümüzde bile Türkçe ve Moğolca arasında binlerce ortak sözcük var. İyi ki var ve bu ortak sözcüklerin sayısı çoğalmalı. Çünkü iki dilin kaynağı bir.  Moğolca ve Türkçenin ortak söz varlığı, ortak dilbilgisi kuralları Türk halkları ile Moğolların iç içe yaşamasından ve iki topluluğun soyca da ortak bir ataya / atalar topluluğuna dayanmasından kaynaklanıyor. Türkiye’de Moğol karşıtı genel hava Moğolların Müslüman bir halk olmaması ve İslam dünyasına yönelik kanlı savaşları nedeniyle ümmetçilerce oluşturuldu. Bu, bir başka konu ve biz burada buna ilişkin düşüncelerimizi daha fazla uzatmak istemiyoruz. Ancak bir gün elbette bu konuya da değinecek ve ümmetçi sapkınlığa yanıt vereceğiz.

Kahraman Ordumuza seslenişindeki ordu sözcüğü ise Türkçenin en köklü sözcüklerinden biridir. Bu sözcük, deyim yerindeyse özden öz Türkçedir. Ordu ulus olarak nitelenen Türklerin büyük atası Mete Han Türk ordusunun kurucusu sayılıyor. M.Ö. 209’ta kurulan Türk ordusu 2021 yılında 2230 yaşına ulaştı.

İstiklal Marşı’mızı irdelemeyi sürdürelim…

“Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak”

Bu dize de Türkçe olmayan tek bir sözcük var. O da şafak sözcüğü… Demeye belki gerek yok ama şafak sözcüğünün sonundaki çoğul eki de Türkçe. Bu bağlamda şafak tekil olarak Türkçe olmasa bile çoğul biçimi olan şafaklar halini de Türkçe saymak gerek. Bu nedenle İstiklal Marşı’nın ilk dizesini bütünüyle öz Türkçe sayabiliriz. Ancak yine de şafak sözcüğünün Arapça kökenli olduğunu belirtelim. En azından bu sözcüğün bize Arapçadan geldiğini söyleyelim. Kim bilir belki Arapçaya da başka bir dilden geçmiş olabilir. Onu bilmiyoruz. Araştırmak gerek…

O halde kıvançla söyleyelim: Arapça ve Farsça sözcükler olmadan Türkçe bir tümce kurulamaz, Türkçe koşma (şiir) yazılamaz diyenler görsün ve bilsin ki ulusal marşımızın ilk dizesinin 7 sözcüğünden 6’sı öz Türkçe. Peki, Arapça şafak sözcüğünün Türkçesi yok mu? Biz Türkler kendi dilimizde şafak kavramına bir söz üretememiş miyiz? Türkçe gibi engin bir anlamlar denizi olan bir dil için böyle bir şey olası mıdır? Değildir elbette… Arapça şafak sözcüğünün Türkçesi “tan” sözcüğüdür. Bu sözcük Türk dilinin çoğu kolunda kullanımdadır. Türkiye Türkçesinde kullanımı iyice azalmış olsa da unutulmuş değildir. Tan, Kazakça gibi Türkçenin kimi kollarında sabah anlamında da kullanılıyor. Bu durumda şafak için “kızıl tan” ya da “al tan”  demek gerekiyor. Nitekim tan sözcüğü bu biçimde de kullanılıyor.

Korkma, Türkçe…

Sönmez, Türkçe…

Bu, Türkçe…

-larda, Türkçe…

Yüzen, Türkçe…

Al, Türkçe…

Sancak, Türkçe…

Bu sözcüklerin ve “-larda” ekinin de anlambilimsel irdelemesini yapabiliriz. Ancak buna gerek duymuyor ve öz Türkçe olduklarını belirterek ikinci dizeye geçiyoruz.

“Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak”

Bu dizede Türkçe olmayan tek bir sözcük yok. Bütünüyle Türkçe olan bu dize Türk dilinin gücünü yansıtıyor. Görmeyen gözler görsün, duymayan kulaklar duysun, bilmeyen uslar bilsin, anlamayan anlaklar anlasın diye biz daha açık yazalım:

Sönmeden, Türkçe…

Yurdumun, Türkçe…

Üstünde, Türkçe…

Tüten, Türkçe…

En, Türkçe…

Son, Türkçe…

Ocak, Türkçe…

Ocak sözcüğü Türkçenin en güzel sözcüklerinden biridir. Anlamı geniş, kullanımı güçlü bir sözcük olan ocak sözcüğü, baba ocağından asker ocağına, maden ocağından çay ocağına, düşünce ocağından inanç ocağına değin kullanılan görkemli bir söz varlığımızdır. Ocağına düşmek, ocağı tüttürmek, ocak söndürmek, ocağına incir ağacı dikmek gibi onlarca deyimde de geçen ocak sözcüğünün Türkçe için ne denli önemli bir sözcük olduğu sanırım anlaşılmaktadır.

Konumuzu sürdüreceğiz. 10 kıtadan oluşan İstiklal Marşının tümünü sözcük sözcük incelemeye devam edeceğiz.

Bugünlük burada ara verelim.

Yorumlar (5)
Aydın Kilimci 1 ay önce
Tebrik ve teşekkür eder devamını özlemle beklerim.
Aliaddin ÖZİŞ 1 ay önce
Sevgili Cemil KILIÇ hocam, uğraşılarınızın armağanını görmeyi Allah size nasip etsin ( nasip) in Türkçe karşılığını şimdi hatırlayamadım.
Mustafa Tongar-E.Coğrafya öğretmeni 1 ay önce
Millet olmamızın unsurlarından Türkçe,şiirleriyle romanlarıylada etkiler,duygular yarattı ve yaratacaktır.İstiklal marşımızın ilk bestesinin plağında tempo daha hızlıyken,plakta az yer kapladığından tempo yavaşlatılmış ve bugünkü hallere düşürülmüş.Bugünkü haller: Hoparlörden trompetle ''ti'' sesi ve koronun hoparlörden marşımızı okullarda törenlerde katılımsız söylemesi.50lili 60lı 70li yıllarda İstiklal marşımız böylemi söylenirdi..
Aydın Kilimci 1 ay önce
Tebrik ve teşekkür eder devamını özlemle beklerim.
orhan acar 1 ay önce
türk ulusuna dahil olmaktan, ve türk dilini kullanmaktan onur doyuyorum..
sizlere de başarılar dilerim..
23
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30