13.05.2022, 14:48

İsmet İnönü'nün Menderes'in idamıyla ilgili o mektubu

27 Mayıs 1960’ta Türk Silahlı Kuvvetleri kansız bir darbe yaparak Demokrat Parti (DP) iktidarını devirdi. Ülke yönetimini askerlerden oluşan Milli Birlik Komitesi (MBK) aldı. Yassıada’da kurulan mahkemede yargılanan DP’lilerin önde gelenleri idam cezalarına çarptırıldı. İdam cezası alan 15 kişiden dönemin başbakanı Adnan Menderes ile bakanlar Hasan Polatkan ve Fatin Rüştü Zorlu asıldılar.
O dönemdeki CHP Genel Başkanı İsmet İnönü, siyasetçilerin idam edilmelerini önlemek için yoğun bir çaba gösterdi. Hatta MBK Başkanı Orgeneral Cemal Gürsel’e kapsamlı bir mektup yazdı. Bu mektubunda siyasetçilerin idam edilmelerinin milli birliğe, orduya, ülkenin uluslararası saygınlığına onarılmaz zararlar vereceğini vurguladı.
Ksaltarak aşağıda verdiğimiz mektup İsmet Paşa’nın idamları önlemek için ne kadar samimi biçimde çalıştığını göstermeye yetiyor. Gel gör ki kendi içinde kavgaya tutuşmuş olan MBK, ordu baskısından da çekinerek bu uyarıları dikkate almadı ve üç siyasetçi asıldı.
İşte bu yanlışı önlemeye çalışan rahmetli İsmet Paşa’nın mektubundan bazı bölümler:
Orgeneral Cemal Gürsel
Sayın Silahlı Kuvvetler Başkomutanı ve Milli Birlik Komitesi Başkanı
Yassıada kararları tebliğ ve ilan edilmek üzeredir. Kararlar arasında ölüm cezaları bulunursa bunların infazı Anayasa’ya göre Milli Birlik Komitesi’nin (MBK) tasdikine bağlı olacaktır. (…) MBK üyeleri, ölüm cezalarının infazı için son söz sahibi olmak salahiyetiyle teçhiz edilmişlerdir (yükümlüdürler). (…)
Sayın Orgeneralim,
Memleketin bugünkü halinde ne kadar az sayıda olursa olsun, ölüm kararlarının tasdik ve infazı yüksek milli menfaatlere son derece aykırıdır. (…)geçmiş bir iktidar erkanının siyasi suçlarından dolayı idam edilmeleri, siyasi idamların bünyesinde zaten mevcut olan hak tereddüdünü azami ölçüde artırmış olacaktır. Suçluların en ziyade kahrını çekmiş vatandaşlar bile bu infazı aşırı bulacak ve müteessir olacaklardır.
(…) artık eskimiş siyasi suçlardan dolayı idam cezası tatbik etmek, siyasi partiler arasında ve memlekette manen huzur teessüsünü(kurulmasını) imkansız kılacaktır. Bunlar yalnız seçim esnasında değil, seçimden sonra da ruhlardaki daimi bir yarayı işletmekten geri kalmayacaklardır. Ceza tatbikinin bünyesinde taşıdığı ibret ve tenbih hassaları şimdi infaz yapılmamasında daha ziyade mevcuttur. Memleket huzurunun ve vatandaş münasebetlerinin iyi yola gitmesi için ümitlerin bağlanabileceği tek çare bundan ibarettir.
(…) Eğer varit ise Ordu adına MBK’nın idam kararının tasdikine icbar edilmesi(zorlanması) haksız ve kanunsuzdur. (…)Ordu tesiriyle bir infaz muamelesi, millette, orduya karşı deva bulmaz bir kırgınlık yaratacaktır. Milletle ordu arasına girecek böyle bir hatıranın tepkisini düşünmek insana dehşet veriyor. Hülasa, infaz kararında Ordu’nun tesiri MBK’ca yerine getirmek, akla gelebilecek mahzurların en büyüğünü taşır ve tarih önünde karar verenlere de verdirenlere de hesapsız vebal yükler. (…) MBK’nın, memleketin selameti bakımından duyduğum endişelerin üzerinde duracağını ümit ediyorum.
(…) Siyasi suçlardan dolayı ölüm cezası, bugün yeryüzünde hemen hiçbir medeni ülkede kalmamış gibidir. (…)MBK üyelerinin ellerindeki aziz emaneti vahim bir itibar buhranına maruz bırakmayacaklarını hulus (içtenlikle) ile ümit ediyorum.
Sayın Orgeneral,
İnfaz meselesinde düşüncelerimi şimdiye kadar muhtelif vesilelerle size ve temas edebildiğim MBK üyelerine tam bir açıklık ve kesinlikle söylemekte kusur etmedim. Şimdi resmi vazife olarak son kararı vereceğiniz anda MBK’ya bu konudaki düşüncelerimin resmen bildirilmesini sizden niyaz ediyorum. (…)
İsmet İnönü; 13 Eylül 1961.
(Kaynak: Bilinmeyen Yönleriyle Cumhuriyet Tarihi, Hazırlayan: Alpay Kabacalı, Denizbank Yayınları, Sayfa 222)
CAHİL VE İFTİRACILAR
Görüldüğü üzere CHP Lideri İsmet Paşa, Menderes ve arkadaşlarının idam edilmesine şiddetle karşıdır. İdamı engellemek için elinden geleni yapmıştır. Ama o sıralarda ordu içinde durmadan yeni yeni darbeci klikler (cuntalar) ortaya çıkıyordu. MBK bölünmüş, On Dörtler diye bilinen isimler 13 Kasım 1960’ta etkisizleştirmişlerdi. Nisan 1961’de Silahlı Kuvvetler Birliği adıyla yeni bir cunta oluşmuştu. Bunların baskısıyla MBK, en azından üç DP’linin idam edilmesine onay vermişti. Ve geri kalan 12 kişinin idam edilmesi de bu yolla önlenebilmişti.
Dönemi yaşayanların anlattıkları gösteriyor ki İsmet Paşa’nın baskısıyla olacak, MBK Başkanı Orgeneral Gürsel, Menderes’in idamını önlemek için Yassıada’yı aramış ama sözünü oradaki cunta üyelerine dinletememişti.(Aynı kaynak, s. 226)
AKP yöneticilerinin her fırsatta bu idamlar yüzünden CHP’yi ve İsmet İnönü’yü suçlamaları tam bir iftiradır. Kurtuluş Savaşı kahramanı İsmet İnönü’ye iftira atan Süleyman Soylu gibilerin ne kadar cahil olduğunu da bu belge bir kez daha göstermektedir.
Yorumlar (1)
mürsel KÖMÜRCÜ EDEBİYAT ÖĞR. 2 hafta önce
değerli üstat. bizi aydınlattığın için teşekkürler.
24
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31