İş yerinde Çalışma Süresi ve Sınırları Nelerdir ?

Çalışma süresi, genel olarak işçinin iş yerinde fiilen çalıştığı süreyi ifade eder. İşçi iş yerinde fiili olarak çalışmasa bile işverenin emrinde veya hazır bir şekilde gelecek işi beklemesi de çalışma süresinden sayılır. Örneğin mahallemizde veya kent merkezlerinde rastladığımız otobüs firmalarının bilet satış ofisinde bilet kesen/satan bir personelin sabah 08’den akşam 18’e kadar 10 saat büroda müşteri (yolcu) beklemekte, bu süre içinde belki de bütün kestiği bilet sayısı ve buna harcadığı zaman birkaç saati geçmemektedir. Hal böyle olunca bu işçinin çalıştığı süre bu kadardır diyemeyiz. İşçi iş yerinde işvereninin emrinde ve gelecek işi/müşteriyi bekleyerek vaktini o firmaya hasretmektedir. Dolayısıyla işçinin çalışma süresi belirttiğimiz 10 saatlik dilimdir.

İş mevzuatında çalışma dönemi haftalık olarak ele alınır. 4857 sayılı İş Kanunu’nda haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Elbette haftalık çalışma süresi işçi lehine olarak daha az belirlenebilir. Bir haftalık çalışma dönemi içinde en az 1 günlük ( kesintisiz 24 saat ) haftalık izin verilmesi gerekmektedir.

İş günü içinde işçilere verilen yemek ve çay molası gibi dinlenme süreleri çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin; haftanın 6 günü 08-17 saatleri arasında çalışan bir işçinin gün içinde 1,5 saat mola ( 1 saat yemek, 30 dakika çay molası vererek) kullandığı varsayımı ile, kullanılan bu molalar çıkarıldıktan sonra haftalık iş süresi 45 saat hesaplanacaktır. Elbette ki bu haftalık çalışma, her gün değişik saatlerde ( 2 gün 9 saat, 2 gün 10 saat,1 gün 7 saat gibi ) çalıştırılarak da belirlenebilir. Yeter ki bu çalışma şekli her hafta düzenli bir şekilde uygulansın. Burada şunu belirtmek isteriz ki iş sözleşmesinde iş süreleri belirtilmediği sürece işçinin hangi saatlerde çalışacağını belirleme yetkisi işverendedir. İşçi, işvereni kabul etmediği sürece ben şu saatlerde çalışacağım diyemez.

Haftalık 45 saatten Daha az Çalışabilecek Durumlar

Yukarıda bahsettiğimiz gibi haftalık 45 saatten daha az çalıştırılması gereken gruplardan ilki yeraltı maden işlerinde çalışan işçilerdir. Yer altında maden işinde çalışanların çalışma süresi; günde en çok 7,5 saat, haftalık ise en çok 37,5 saattir. Maden iş yerinde çalışmakla birlikte yer altında değil de yer üstünde çalışan işçiler ( şoför, aşçı, temizlik, bekçi, idari personel gibi) ile yer üstü maden iş yerinde çalışan işçilerin haftalık çalışma süresi yine 45 saattir. (İş Kanunu 63. madde)

Yine temel eğitimini tamamlamış ve okula gitmeyen 18 yaşından küçük işçilerin çalışma saatleri günde 7 ve haftada 35 saatten fazla olamaz. Ancak, bu işçilerin 15 yaşını tamamlaması halinde bu süre günde 8 ve haftada 40 saate kadar arttırılabilir.

Part-time ya da yasal adıyla kısmi süreli çalışanların haftalık çalışma süresi 30 saati geçemez. Haftalık çalışma süresi 30 saatten fazla belirlenirse, bu çalışma tam süreli (haftalık 45 saat) çalışanlar gibi değerlendirilerek ve ücret ve sigortası buna göre hesaplanması gerekmektedir.

Günlük Çalışma Süresinde Sınır

  1. Genel Olarak

İş mevzuatı ile genel olarak kesin bir günlük çalışma süresi belirlenmemiştir. Bununla birlikte günlük çalışma süresi molalar çıkarıldıktan sonra 11 saati geçemez. Her çalışmadan sonra işçilere en az 12 saat dinlenme süresi verilmelidir. Buna göre akşam saat 20’de işi biten bir işçi sabah 08’den önce işe çağrılamaz.

  1. Gece Döneminde Çalışma Süreleri

Gece dönemindeki ( 20-06 saatleri arasındaki dönem) çalışmalar 7,5 saati geçemez. Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir postanın çalışması da gece çalışması sayılır. Bunun istisnası turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işler olup, işçinin ancak yazılı onayının alınması halinde 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilmektedir. Yalnız hangi sektörde olursa olsun, 18 yaşından genç işçilerin gece çalıştırılmaları yasaktır.

Gece ve gündüz işletilen postalı çalışılan işlerde, bir hafta gece çalıştırılan işçiler, sonraki hafta gündüz çalıştırılmalıdır. İşin özelliğine göre yasa 2 haftalık nöbetleşme esasına da cevaz verebilmektedir.

Postalı veya Vardiya Halinde Çalışma

Bir iş yerinde 24 saat süren işlerde, çoğunlukla da üretime yönelik fabrikalarda işçilerin az 3 işçi posta halinde çalıştırılması gerekmektedir. Dolayısıyla 3 postalı çalışmada her bir postadaki işçi günlük 8 saatlik dilimde çalıştırılacak gece dönemindeki çalışma süresi de 7,5 saati ( 30 dakika mola ile ) aşmayacaktır. Ancak istisnai olarak turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen iş yeri ve işlerdeki işçilerin 2 posta halinde çalışmalarında kanuni bir sıkıntı yoktur.

Zorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemez. Ancak gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verilmesi gerekir.

Bunun dışında gece dönemindeki postalarda, 18 yaşını doldurmayan çocuk ve genç işçilerin çalıştırılmaları yasaktır. İşçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postaya çağrılamaz.

Çalışma Süresinden Sayılan Haller Nelerdir ?

Bazen iş yerinde fiili olarak çalışılmasa da bazen durumlarda bu çalışılmayan zamanlar da günlük çalışma sürelerinden sayılır. Bu süreleri aşağıdaki gibi sıralarsak;

– Madenler, taş ocakları veya yeraltı veya su altında çalışılan işlerde işçilerin kuyulara, dehliz veya asıl çalışma yerlerine inmesi, girmesi ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler.

– İşçilerin işverence iş yerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesi halinde yolda geçen süreler.

– İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmadan çıkacak işi bekleyerek geçirdiği süreler.

– İşçinin işverence başka bir yere gönderilmesi veya işveren evi, bürosu ya da başka bir yerde meşgul edilerek asıl işini yapmadan geçirdiği süreler.

– Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri gereken günlük 1,5 saatlik süt izni

– Demiryolu, karayolu ve köprülerin yapım, onarım ve tadili gibi, işçilerin yerleşim yerinden uzaktaki iş yerlerine topluca getirilip götürülüp getirilmeleri esnasında geçen süreler.

– Çalışanlara iş sağlığı ve güvenliği konusunda verilen eğitimlerde geçen süreler.

Bunun dışında işverence işe gidiş gelişlerde sağlanan servis araçlarında geçen süreler çalışma süresinden sayılmaz.

Sonuç Olarak

Yukarıda bahsettiğimiz bütün bu çalışma süreleriyle ilgili olarak belirlenen sınırlamalar, iş yeri ya da yapılan işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkindir. Dolayısıyla hangi kişi veya sektör olursa olsun bir işçinin günlük çalışması 11 saati aşamaz. Hal bu iken bu durum ülkemizde işverenlerce sıkça ihlal edilmekte,  bırakın 11 saati, hastanelerde 15-16 saat çalışan sağlık çalışanlarına, fabrika bekçileri, güvenlikçiler, hatta petrol istasyonlarında 24 saate varan çalışanlara da rastlamaktayız. Kanunen yasak olan bu çalışma sistemleri fazla çalışmalara dolayısıyla fazla mesai ücreti hak edecek (haftalık 45 saati aşmasa da !) bir boyutu ortaya çıkmaktadır.  Hatta günlük sınırı aşan çalışmalar işçiler açısından haklı nedenle iş akdini sona erdirme hakkı vermekte olup, bu durum başka bir yazının konusunu oluşturmaktadır.

Yoga ve beslenme

Sağlıklı bir bedene yapılacak yolculukta yanınıza alacağınız en temel 5 şey ne olmalıdır? -Doğru beslenme -Doğru egzersiz -Doğru nefes -Doğru gevşeme -Doğru düşünce ve meditasyon Bu 5 temel unsur bir...

İbni Haldun ve mukkadime-2

Yazımızın ikinci bölümünde  ibni Haldun’un Mukkadime’de özellikle üzerine vurgulayarak  ifadelendirdiği kavramlar üzerinde durmak istiyorum. Bedv-bedavet: Zahir olmak, ortaya çıkmak, bir nesnenin ilk önce peyda olan...

Öğrenci başkenti Aydın

ÜNİAR... Şimdi diyeceksiniz ki, “Nedir bu ÜNİAR?” Temel amacı, üniversite öğrencilerinin öğrenim gördükleri şehirden tatmin olma düzeylerini belirlemek ve bu kapsamda şehirleri sıralamak olan Üniversite Araştırmaları Laboratuvarı… ÜNİAR,...

Araplaştıramadıklarımızdan mısınız?

Bu yazımızda güncel siyaset dışında bir konudan bahsedeceğiz. Konu siyaset dışı görünmekle beraber aslında günlük hayatımızın içinde olan din ve milliyet ilişkisine ilişkin kısa...

İmamoğlu din istismarı mı yapıyor?

Yerel seçimler bitmiş olsa da İmamoğlu’nun dindarlığı, göreve Kur’an okutarak başlaması üzerinden konuşulmaya devam ediyor. Konu sadece bir CHP’li belediye başkanının görünen dindarlığından öte...