18.10.2020, 00:01

Havuç sanat eseri olur mu?

Bu yazıyı yazmadan yapamazdım.

Geçen hafta yeni Taksim Meydanı tasarımları üzerine televizyonda izlediğim programda3 Aralık 2013’te Murat Özgür’ün yayımladığı sanatçılar arasında büyük yankı bulmuş « Hala Rönesansa Girememiş Olmamızın Nedeni Olan 54 Heykel » başlıklı haber anıldı. Heykeltıraşlara hak vermemek elde değil. Nedeni de çok basit.

Güzel yurdumuzun güzel beldelerine kilden alçıdan bakırdan polyesterden çirkin nesnelerin heykel anlayışıyla konması. 54üne de birkaç kez baktıktan sonragözüme en masum görünen Beypazarı şehir meydanındaki dev havuç oldu. Rönesansa giremeyişimizde günahı neydi peki? Tamam sanat eserinin sınırı olamaz ama neden orada ? Hepsi merasimle açılmış.

Havuç Beypazarının kimliğini simgeliyor. Heykel diye koyanlar onda hangi ruhu gördü ? Beypazarı’nın havuç beldesi olduğunun dışında ne gösteriyor ? İçerdiği bir fikir, anıt gibi dikilmesine yol açan özgün bir düşünce aranabilir mi ?Halkın iç dünyasını, dünyayı yorumluyor mu ? İnsancı, çevreci, eleştirici olmak derdi var mı ?

Rastlantı mıdır nedir yine geçtiğimiz hafta news.artnet.com sitesinde Sarah Cascone Londra’da yankı uyandıran sanat haberini yayımladı. Güzel Sanatlar Okulu Goldsmiths Art School’un master öğrencilerinden Rafael Pérez Evans Yüksek Lisans derecesi için Grounding [Topraklanma] adlı eserini gerçekleştirmiş. Fransız çiftçilerin isyanlarından esinlenerek kırmızı tırı okulun avlusuna sokmuş, protesto niteliklitoprağın içinden bir ürünü 31ton ağırlığında 240 bin havucu ortaya dökmüş. Eserin yerkürenin enerjisiyle, toprağın sağaltıcı etkisiyle birleşmeye çağrı olduğunu açıklıyor. Kentliler mutfak dolaplarına koydukları ürünlerin nasıl ve hangi koşullarda yetiştiğinin farkına varmalı diyor. Eserin yerleşme anlarını fotoğraflamış, videoya da kaydetmiş.

Grounding [Topraklanma]’ya anlam vermek için köklere bakmalı. Aile İspanyol çiftçisi. Evans çocukluğunda Fransız çiftçilerin protesto taktiği olan çöp yığını anlamındaki dumping eylemlerinin etkisinde. Karşı çıkma, itiraz, uyarı demek olan sözcüğü burada halk arasında "damping" diye çarşı pazarda dükkân önünde ucuz mal yığınları olarak biliyoruz. Fransa’da dumping’ler çiftçinin emeğinin görmezden gelindiğine dikkat çekmek, ambalajlı ürünlerin fiyatlarını protesto amacıyla yapılıyor. Kasalarla havuç patates anayollara dökülerek trafik engelleniyor.

Hükümetlerin, uluslararası ticaretin gücünü anladığını söyleyen Evans’ı etkileyen işte bu. Pusulasını köy kültürüne, çevreci yaşama, tarıma çevirmekle topraktan, bitkilerden, gıdalardan kopmayan farklı ilişki yolları bulacağına inanıyor.

Öte yandan eseri olumsuz eleştiren çok.

Times of London gazetesinden George Greenwood Twitter’de «havuç muamması» diyerek ulusal çapta tartışmaya yol açmış. Kolejin kimi öğrencileri İnstagram’da «inanılmaz derecede savurgan sanat eseri» demişler. Londra’nın yoksul ilçesi Lewisham’daki kolejin avlusuna tonlarca havucun boşaltılması duyarsızlık ötesi görülmüş.

Sanat eseri sanatçının özgün duygu, heyecan, hayal gücü ve yeteneklerini yansıtır. İzleyende çağrışımlar uyandırır. Duygu düşünce ve hayal dünyasını geliştirir. Sanatçıyla malzeme arasında estetik ilişki vardır. Dünyaya ilişkin düşüncelerini süzgecinden geçirerek yansıtır. Eseri öznel, biricik, özgün, ölçülüdür. Yereldir, evrenseldir. Ve önemli olan ötesinde izleyiciye ne göstermek istediği ne algılanması gerektiğidir.

Evans’ın eserini ünlendiren değer kazandıran gazeteciyle öğrenciler. Hükümet politikalarını, uluslararası ticareti hedef alan, toprağın zenginliklerine, iyileştirici enerjisine, çiftçinin çöp kadar değer verilmeyen hatta yok sayılan emeğine dikkat çeken master tezi kitleleri düşünmeye, havuç muammasını çözmeye çağırıyor. İnsanlığı gecikmeden doğanın geleceğine farklı perspektiflerden bakmaya zorluyor.

Rastladığım bir tümce sanırım Evans’ın havuçlarıyla Beypazarı havuç heykeli arasındaki farkı açık, çarpıcı dille göstermekte: «Aynı heykeltıraş tarafından yapılabilecek bir “nazar boncuğu” ile “düşünen adam” heykeli arasındaki farkı kendime anlatabilmeme olanak sağlıyor (fiziksel boyutlarına ve harcanan emeğe takılmayın)» diye yazmış blogunda Meren.

Rönesansa girmemizi engelleyen nesneleranlaşılan beldelere heykel değil nazar değmesin diye konmuş.

Esen kalın.

Yorumlar (0)
19
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Alanyaspor 14 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 13 30
2. Man City 13 29
3. Liverpool 13 28
4. West Ham 13 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 13 20
7. Tottenham 12 19
8. M. United 13 18
9. Brighton 13 18
10. Leicester City 13 18
11. Crystal Palace 13 16
12. Brentford 13 16
13. Aston Villa 13 16
14. Everton 13 15
15. Southampton 13 14
16. Watford 13 13
17. Leeds United 13 12
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 13 9
20. Newcastle 13 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 14 33
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Espanyol 15 20
10. Valencia 15 19
11. Osasuna 14 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Cádiz 15 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7