21.06.2020, 16:01

Direnişin ilk bildirgesi: Amasya Genelgesi

21/22 Haziran 1919… Amasya Genelgesi’nin yazılıp imza edildiği tarih. Bu genelge alelade bir zamanda mı yazılmıştır? Süreç nedir ve neler göze alınmıştır?

Nasıl 19 Mayıs 1919 Türk milletinin yeniden doğuşuysa, Amasya’da direnişin ilk merkezidir. Kuruluş, kurtuluş tarihimizdeki önemi büyüktür.

Atatürk Samsun’a çıktıktan birkaç gün sonra Havza’ya geçmiştir. Samsun’daki tutumu ve Havza’da yaptığı çalışmalar, işgal devletlerinin ve sarayın istediği şekilde olmadığı için 8 Haziran günü Harbiye Nazırlığı’ndan kendisini İstanbul’a geri çağıran telgrafı almıştır. Bununla birlikte Anadolu yolculuğunu önlemek amacıyla bir İngiliz müfrezesinin gönderileceği istihbaratı da kendisine ulaştırılınca, vakit kaybetmeden 12 Haziran günü sabaha karşı Amasya’ya doğru hareket etmiştir. Atatürk’ün memleketlerine geleceğini duyan Amasyalılar Gezirlik’te toplanmış, heyecan içinde gelmesini bekliyorlardı. Halk onu “Anafartalar Kahramanı” olarak tanıyordu. Otomobil göründüğü an halkı büyük bir coşku sarmış ve altın saçlı kurtarıcılarını büyük bir sevgiyle karşılamışlardı. Atatürk otomobilinden indiğindeyse halk kendisini çılgınca alkışlıyor, ona olan minnetlerini sunuyordu. Atatürk halkı selamladıktan sonra orada bulunan vaiz Abdurrahman Kamil Efendi’nin öpmek için uzanmış, lakin yaşlı vaiz “Estağfurullah paşa oğlum…” diyerek ona sarılmıştır. Oradan ayrılıp kalacakları yere giden Atatürk, “Dinlenmek için zaman yok” diyerek hemen çalışmaya koyulmuştur. Zira akşam hükümet konağından halka hitap edecektir. Ramazan ayı olduğu için konuşmasını iftardan sonra yapacaktır. Halk hükümet konağının etrafını hınca hınç doldurmuş, Atatürk’ü bekliyordu. Bir süre sonra halkın karşısına çıkan Atatürk, Amasyalılara şöyle sesleniyordu:

Aziz Amasyalılar!

Padişah ve hükümet, itilaf devletlerinin elinde esir durumdadır. Memleket elden gitmek üzeredir. Bu kötü duruma çare bulmak için sizlerle çalışmaya geldim. Hep beraber aziz vatanımızın kurtuluşu için gayret sarf etmeliyiz.

(…)

Amasyalılar!

Düşmanların herhangi bir saldırısına karşı ayaklarımıza çarıklarımızı çekerek vatanı en son kayasına kadar savunacağız. (…) Amasyalılar buna hep beraber yemin edelim…

Orada bulunan herkes ellerini havaya kaldırarak “Yemin ederiz paşam! diye bağırdılar. Atatürk sözlerini, “İttihatçılık, itilafçılık bitmiştir. El ele vereceğiz ve vatanımızı kurtaracağız.” diyerek sonlandırdı.

Atatürk’ü dinleyenler arasında yaşlı vaiz Abdurrahman Kamil Efendi de vardı ve Atatürk’ten çok etkilenmişti. Konuşması bittikten sonra Abdurrahman Kamil Efendi’nin yanına gelen Atatürk, yarınki cuma hutbesinde düşmana karşı direnişten söz etmesini istedi. Yaşlı vaiz onun bu isteğini seve seve kabul etti.

13 Haziran Cuma günü Beyazıt Camii’nde kılınan namazda Abdurrahman Kamil Efendi:

Muhterem evlatlarım!

Osmanlı devlet ve hükümetinin artık himmeti mevcudiyeti kalmamıştır. Mademki milletimizin şerefi, haysiyeti, istiklali tehlikeye düşmüştür; artık bu hükümetten iyilik ummak abestir. (…)

Yegane kurtuluş çaresi, halkın doğrudan doğruya egemenliği eline alması ve iradesini kullanmasıdır. Hep beraber Mustafa Kemal Paşa’nın etrafında toplanarak vatanı kurtaracağız. Allah gazamızı mübarek eylesin.” Abdurrahman Kamil Efendi’yi dinleyen Atatürk çok memnundu.

Amasya’da kurtuluş umutları filizlenirken İzmir’i işgal eden Yunan askerleri, Müslüman halka zulmetmekten geri kalmıyor; dükkanları yağmalıyor, genç kızlara tecavüz ediyordu. İstanbul hükümeti ve kukla padişah Vahdettin ise kurtuluşu İngilizlerden umuyor, ne denirse onu yapıyordu. Aynı şekilde doğuda da Ermeni sorunu vardı. Bununla birlikte iç isyanların da ardı arkası kesilmiyordu. Tüm bunlara rağmen attığı adımdan geri dönmeyen, kurtuluştan vazgeçmeyen bir kişi vardı: ATATÜRK.

Atatürk, Amasya’da 5. Kafkas Tümeni’nin karargahı olan Saraydüzü Kışlası’nda kalıyordu. Buradaki bir odayı da telgrafhane olarak hazırlatmış, asker-sivil birçok kişiyle bu şekilde haberleşmişti. Çalışmalarını sürdürürken 19 Haziran günü Ali Fuat Cebesoy ve Rauf Orbay kendisine katıldı. Onlardan bir gün sonra da Refet Bele geldi. Amasya Genelgesi’ni hazırlamak için günlerce kafa kafaya verip çalıştılar. Toplantıları ara vermeden saatlerce sürüyordu. Ayrıca Konya’da bulunan 2. Ordu Müfettişi Mersinli Cemal Paşa ve Erzurum’da bulunan 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa ile de telgrafla iletişim kuruluyordu. Uzun çalışmalar sonucu tüm paşaların onayı ile ortak bir karara varıldıktan sonra Atatürk, Amasya Genelgesi’ne son şeklini verdi. 21 Haziran akşamı yaveri Cevat Abbas Gürer’e genelgeyi yazdırdı.

Amasya Tamimi olarak tanınacak olan bildirinin içeriği özetle şöyledir:

Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. Merkezi hükümetimiz, itilaf devletlerinin tesir ve denetimi altında üzerine aldığı sorumluluğun gereklerini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş göstermektedir. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. Milletin haklarını korumak için bağımsız bir milli heyet gereklidir. Bunun için Sivas’ta milli bir kongre toplanacaktır…” (Sivas’ta toplanacak kongreden önce, tarihi 10 Temmuz olarak belirlenmiş olan Erzurum Kongresi yapılacaktır.)

Amasya genelgesi aslında bir devrim bildirgesidir. Kurtuluşun saray ve padişah ile olmayacağının, manda ve himayenin değil tam bağımsızlığın hedeflendiğinin, başarının halk mücadelesi ile olacağının ilk kez haykırarak söylenmesidir. Kısacası emperyalizme karşı tam bağımsızlık, padişaha-tek adama karşı halk egemenliğidir. Amasya Genelgesi ile birlikte Kurtuluş Savaşı’nın gerekçesi, amacı ve yöntemi belirlenmiş oldu. İstanbul hükümeti yok sayılarak, Türk milleti saraya ve işgalci güçlere karşı mücadeleye çağrıldı. Avrupalı devletlerin sömürgesi altındaki mazlum uluslar için de bir örnek teşkil etmiştir.

Sonuç… Tüm engellemelere, hainliklere rağmen sarayın-tek adamın değil halkın dediği oldu.

Yorumlar (1)
Oya Adıyaman 13 ay önce
tarih daima gerçekleri yazar. kalemine sağlık.
19
açık
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30